Restoran, Kafe ve Lokanta Muhasebesi: KDV Oranı ve Yemek Kartı Düzeni
Yeme-içme işletmelerinde en çok hata yapılan iki yer var: KDV oranı ve yemek kartı hakedişleri. İkisi de ciroyu olduğundan farklı gösterir, ikisi de incelemede ilk bakılan kalemlerdir. Bu sayfada ikisini de, 1 Mayıs 2024'te yürürlüğe giren düzenlemeyle birlikte anlatıyoruz.
Kısa Cevap
- Yeme-içme hizmetlerinde KDV oranı %10; alkollü içeceklerde %20.
- Bu oran, ürünü mekânda tüketseniz de paket olarak verseniz de aynıdır — işletmeniz hizmet işletmesi sayılır.
- Dışarıdan hazır alıp sattığınız ambalajlı ürün de bu kapsamdadır; markette %1 olan ürün sizde %10'dur.
- Yemek kartı kuruluşunun bankaya yatırdığı net tutar hasılatınız değildir; hasılat brüt satıştır, komisyon ayrı giderdir.
- Komisyonu hasılattan düşerek kaydetmek hem cironuzu küçük gösterir hem indirilecek KDV'nizi kaybettirir.
KDV oranı: tek bir cümlede toplanamayan konu
Yeme-içme sektöründe KDV, yıllardır karışıklık üreten bir başlık. Sorunun kaynağı şu: aynı ürün markette başka, sizde başka orana tabi olabiliyor. Müşteri de, çoğu zaman işletmeci de bunu "aynı kola, neden farklı KDV" diye sorguluyor.
Mantık şudur: yeme-içme işletmesi ürün satan değil hizmet veren bir işletme sayılır. Dolayısıyla oranı belirleyen, sattığınız şeyin kendisi değil, onu bir hizmet olarak sunuyor olmanızdır.
1 Mayıs 2024'te ne değişti?
27 Nisan 2024 tarihli 51 Seri No.lu KDV Genel Uygulama Tebliği'nde Değişiklik Tebliği ile konu netleştirildi ve düzenleme 1 Mayıs 2024'te yürürlüğe girdi. Tebliğ, kahvehane, kır kahvesi, çay bahçesi, kafeterya, pastane, lokanta, kebapçı ve benzeri yerleri açıkça sayıyor; ruhsatı olmasa da oturma yeri bulunup yeme-içme hizmeti veren işletmeleri de kapsama alıyor.
Bu işletmeler prensip olarak hizmet işletmesi sayıldığından, burada imal edilen veya dışarıdan temin edilen gıda maddelerinin burada veya dışarıda tüketilmek üzere satışında %10, alkollü içeceklerde %20 oranında KDV hesaplanır.
Buradaki iki ifade pratikte belirleyicidir. "Dışarıdan temin edilen" ifadesi, raftan satılan ambalajlı ürünü de kapsar. "Dışarıda tüketilmek üzere" ifadesi ise paket servisi ve gel-al satışını kapsar. Yani "paket satışta oran düşer" beklentisi doğru değildir.
Alkol servisi varsa: aynı adisyonda iki oran
Alkollü içecek servisi yapan bir işletmede tek bir adisyon iki farklı oran taşır: yemek ve alkolsüz içecekler %10, alkollü içecekler %20. Bu ayrımın adisyon ve ÖKC tarafında doğru kurulması gerekir; aksi hâlde beyanname ile Z raporu tutmaz ve fark, incelemede ilk göze çarpan şey olur.
Uygulamada en sık gördüğümüz hata, alkolü de %10 ile fişleyip yıl sonunda tek kalemde düzeltmeye çalışmak. Bu, hem eksik beyan hem de düzeltme cezası anlamına gelir.
Yemek kartı hakedişi hasılat değildir
Multinet, Sodexo, Edenred, Setcard gibi yemek kartı kuruluşlarıyla çalışıyorsanız, ay sonunda hesabınıza geçen tutar brüt satışınız değildir. Kart kuruluşu komisyonunu kestikten sonra kalanı gönderir. Buna rağmen çok sayıda işletmede kayıt, banka hesabına giren net tutar üzerinden yapılır.
Doğrusu şudur: müşteriye yapılan satışın tamamı hasılattır. Kart kuruluşunun kestiği komisyon ise ayrı bir giderdir ve karşılığında size fatura düzenlenir. İkisini netleştirip tek satır yazdığınızda üç şey birden kaybolur: cironuz olduğundan küçük görünür, komisyonun KDV'sini indiremezsiniz, ve beyan ettiğiniz hasılat ile POS/kart verileri arasında açıklanamayan fark oluşur.
Aynı mantığı pazaryeri satışları için de anlatmıştık; ayrıntısı e-ticaret ve pazaryeri muhasebesi sayfamızda.
| Kalem | Yanlış kayıt | Doğru kayıt |
|---|---|---|
| Yemek kartı satışı | Bankaya geçen net tutar hasılat yazılır | Brüt satış hasılat, komisyon ayrı gider |
| Komisyon KDV'si | Kaybedilir | İndirilecek KDV olarak kaydedilir |
| Paket servis | Daha düşük oran uygulanır sanılır | Mekân içiyle aynı oran |
| Alkollü içecek | Tek oranla fişlenir | Adisyonda ayrı oranla gösterilir |
Belge düzeni ve personel
Yeme-içme, personel devir hızının en yüksek olduğu sektörlerden biri. İşe giriş bildirgesinin zamanında verilmemesi, kısa süreli çalışan personelin çıkışının unutulması ve eksik gün kodlarının yanlış girilmesi, yıl içinde sessizce birikip idari para cezası olarak geri döner. Bordro tarafını ayda bir değil, giriş-çıkış olduğu gün işlemek bu sektörde gerçek bir maliyet farkı yaratır.
Belge tarafında ise adisyon, ÖKC fişi ve e-belge düzeninin birbirini tutması gerekir. Gün sonu Z raporu ile muhasebe kaydı arasındaki farkı aya yaymak yerine günlük kapatmak, hem incelemede hem de kendi kâr takibinizde işinizi kolaylaştırır.
Sık yapılan hatalar
- Yemek kartı hakedişini hasılat sanmak ve komisyonun KDV'sini kaybetmek.
- Paket servis satışında daha düşük oran uygulanacağını varsaymak.
- Raftan satılan ambalajlı ürünü market oranıyla fişlemek.
- Alkollü içeceği yemekle aynı oranda göstermek.
- Personel giriş-çıkışını toplu olarak ay sonunda işlemek.
- Tedarikçi faturalarını geç toplayıp indirilecek KDV'yi dönem kaçırarak kullanmak.
Biz ne yapıyoruz?
Yeme-içme mükelleflerimizde ayı üç şeyle kapatıyoruz: adisyon–ÖKC–beyan üçlüsünün tutarlılığı, yemek kartı ve POS hakedişlerinin brüt/komisyon ayrımıyla kaydı, bordronun gün bazında işlenmesi. Ay sonunda size giden özet, bankaya giren parayı değil gerçek cironuzu ve gerçek kârınızı gösterir.
Yeni bir işletme açıyorsanız yapı seçimi ilk kararlardan biri olur; şahıs şirketi mi limited şirket mi karşılaştırmamız bu kararı kolaylaştırır. Personel tarafı için bordro ve SGK hizmetlerimize bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Restoranda KDV oranı kaç?
Yeme-içme hizmetlerinde KDV oranı yüzde 10'dur; alkollü içeceklerde yüzde 20 uygulanır. Bu ayrım 27 Nisan 2024 tarihli 51 Seri No.lu Tebliğ ile netleştirilmiş ve 1 Mayıs 2024'te yürürlüğe girmiştir.
Paket servis ve gel-al satışta oran düşer mi?
Hayır. Tebliğ, bu işletmelerde imal edilen veya dışarıdan temin edilen gıda maddelerinin işletmede ya da dışarıda tüketilmek üzere satışını aynı kapsamda değerlendirir. Paket servis için ayrı ve daha düşük bir oran söz konusu değildir.
Raftan sattığım ambalajlı ürüne hangi oranı uygulamalıyım?
İşletmeniz hizmet işletmesi sayıldığı için dışarıdan hazır temin edilen ürünlerin satışı da aynı kapsama girer. Markette daha düşük oranla satılan bir ürün, yeme-içme işletmenizde farklı orana tabi olabilir; ürün bazında değil işletme niteliğine göre bakılır.
Yemek kartı komisyonunu nasıl kaydetmeliyim?
Müşteriye yapılan satışın tamamı hasılat olarak kaydedilir; kart kuruluşunun kestiği komisyon ayrı bir gider olarak işlenir ve komisyon faturasındaki KDV indirilecek KDV'ye alınır. Bankaya geçen net tutarı hasılat yazmak hem ciroyu küçük gösterir hem komisyonun KDV'sini kaybettirir.
Beyan ettiğim hasılat ile POS verileri neden tutmuyor?
En sık sebep, yemek kartı ve POS hakedişlerinin net tutar üzerinden kaydedilmesidir. Komisyon kesintisi hasılattan düşüldüğünde beyan edilen tutar, kart ve POS kayıtlarının gösterdiği brüt satıştan düşük kalır. Bu fark idarenin çapraz kontrollerinde ilk dikkat çeken kalemdir.
Alkollü içecek servisi yapıyorum, kayıt düzenim nasıl olmalı?
Adisyon ve ödeme kaydedici cihaz tarafında yemek ve alkolsüz içecekler ile alkollü içeceklerin ayrı oranlarla gösterilmesi gerekir. Tek oranla fişleyip sonradan düzeltmeye çalışmak eksik beyan ve düzeltme cezası riski doğurur.
Yeni açılacak bir kafe için muhasebe süreci nasıl başlıyor?
Faaliyete uygun NACE kodunun seçimi, mükellefiyet açılışı, ödeme kaydedici cihaz ve e-belge başvuruları, personel varsa SGK işyeri tescili ile başlar. Kuruluş aşamasında yapı seçimi de önemlidir; şahıs işletmesi ile limited şirket arasındaki farkları ayrı bir yazıda karşılaştırdık.
Kafe veya restoranınızın kayıt düzenini kuralım
Mevcut kayıtlarınıza bakıp yemek kartı ve KDV tarafında kayıp olup olmadığını çıkaralım.
Bu sayfadaki bilgiler genel tanıtım amaçlıdır. Oran ve uygulamalar değişebileceğinden, işletmenize özel durumlar için mali müşavirinizle görüşmenizi öneririz.