E-Ticaret ve Pazaryeri Muhasebesi: Hakediş Hasılat Değildir
Pazaryerinde satış yapanların en sık yaptığı muhasebe hatası, bankaya yatan hakedişi hasılat sanmak. Bu tek hata ciroyu düşük gösterir, KDV indirim hakkını kaybettirir ve gerçek kârlılığı gizler. Bu sayfada doğru kaydı ve sık atlanan noktaları anlatıyoruz.
Kısa Cevap
- Hasılat brüt satış bedeli üzerinden kaydedilir; hakediş değil.
- Komisyon, hizmet bedeli ve kargo ayrı gider kalemleridir.
- Komisyon faturasındaki KDV indirilebilir — kaydetmezseniz kaybedersiniz.
- %1 stopaj şahıs şirketinde ve gerçek kişide var; limited ve anonimde yok.
- İade edilen siparişin komisyonu sonraki faturadan mahsup edilir, geri ödenmez.
- Komisyon gideri 760 Pazarlama, Satış ve Dağıtım hesabında izlenmeli.
Asıl Hata: Hakedişi Hasılat Sanmak
Müşteri 1.200 ₺ ödedi, bankanıza 900 ₺ yattı. Çoğu satıcı 900 ₺'yi ciro olarak kaydediyor. Bu yanlış.
Aradaki 300 ₺ kaybolmadı — komisyon, hizmet bedeli ve kargo olarak gider oldu. Muhasebede bu üç kalemin ayrı ayrı görünmesi gerekir.
Hakedişi hasılat kaydetmenin üç somut zararı var:
- Ciro düşük görünür. Kredi başvurusu, teşvik ve ölçek kriterlerinde aleyhinize çalışır.
- KDV indirim hakkı kaybolur. Komisyon faturasındaki KDV kayda girmezse indirilemez.
- Kârlılık görünmez. Hangi kesintinin kârı yediğini bilemezsiniz.
Aynı hata yemek kartı kuruluşlarıyla çalışan işletmelerde de görülür; restoran ve kafe muhasebesi sayfamızda bu tarafı anlattık.
Doğru Muhasebe Kaydı
Örnek: KDV dâhil 12.000 ₺ satış, platform 1.200 ₺ (1.000 + 200 KDV) komisyon faturası kesti, kalan 10.800 ₺ hakediş olarak bankaya yattı.
| 760 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri | 1.000,00 ₺ | |
| 191 İndirilecek KDV | 200,00 ₺ | |
| 320 Satıcılar / 102 Bankalar | 1.200,00 ₺ | |
| TOPLAM | 1.200,00 ₺ | 1.200,00 ₺ |
Satış hasılatı ayrıca 12.000 ₺ brüt üzerinden kaydedilir. Böylece hem ciro doğru görünür hem komisyon gideri ve KDV indirimi yerine oturur.
Benzer bir kayıt mantığını Google reklam giderleri için de kullanıyoruz — Google Reklam Gideri aracımız muhasebe fişini hazır üretiyor.
%1 Stopaj: Şahıs mı Limited mi Sorusunun Cevabı
Pazaryeri satışlarında şahıs şirketi ve gerçek kişi satıcılardan, KDV hariç satış tutarı üzerinden yüzde 1 tevkifat yapılır. Limited ve anonim şirketlerde bu kesinti yoktur.
| Yıllık KDV hariç ciro | Şahıs — %1 stopaj | Limited / Anonim |
|---|---|---|
| 1.000.000 ₺ | 10.000 ₺ | — |
| 3.000.000 ₺ | 30.000 ₺ | — |
| 10.000.000 ₺ | 100.000 ₺ | — |
Stopaj nihai vergi değildir; yıllık beyannamede mahsup edilir. Ancak nakit akışını yıl boyunca etkiler. Ciro büyüdükçe bu etki, limited şirketin ek maliyetini karşılayabilir hale gelir.
Karşılaştırma için Şirket Aylık Maliyeti aracımızı kullanabilirsiniz.
İade Edilen Siparişin Komisyonu
Müşteri ürünü iade etti ve iade onaylandı. Ödediğiniz komisyon ne olur?
Doğrudan geri ödenmez. Bir sonraki komisyon faturasından mahsup edilir. Bu yüzden komisyon faturalarını dönemsel takip etmek ve hakediş raporuyla eşleştirmek gerekir.
Mahsup kaydı atlanırsa gider tutarınız olduğundan yüksek görünür — yani kârınız gerçekte olduğundan düşük.
Sık Atlanan Kesinti Kalemleri
| Kalem | Dikkat edilecek |
|---|---|
| Komisyon | Kategoriye göre değişir; hesaplama tabanı platforma göre farklı |
| Platform hizmet bedeli | Gönderi başına sabit; iadede genellikle geri alınmaz |
| Kargo bedeli | "Kargo bedava" kampanyasında da satıcıdan kesilir |
| Platform içi reklam | Ayrı fatura; pazarlama gideri olarak izlenmeli |
| İade kargo masrafı | Kâr hesabında sıkça unutulur |
| Kupon ve indirim | Platform karşılıyorsa gelir azalmaz; satıcı karşılıyorsa azalır |
Bazı platformlar komisyonu KDV hariç tutar üzerinden, bazıları KDV dâhil satış bedeli üzerinden hesaplar. Aynı yüzde, farklı taban yüzünden farklı tutar doğurur.
Fiyatlandırma yaparken hangi tabanın kullanıldığını netleştirin. Aksi halde başabaş noktanızı yanlış hesaplar, zararına satış yaparsınız.
Başabaş Noktası
Zarar etmemek için gereken en düşük satış fiyatı:
Bu fiyatın altında satmak, her siparişte zarar etmek demektir. Yüzlerce ürünle çalışırken bu hesabı elle yapmak hata riskini artırır; kategori bazında tablo tutmak gerekir.
Sık Yapılan Hatalar
- Hakedişi hasılat kaydetmek. En yaygın ve en pahalı hata.
- Komisyon faturasını kayda almamak. KDV indirim hakkı kaybolur.
- İade mahsuplarını izlememek. Gider fazla görünür.
- Hakediş raporunu satış kayıtlarıyla karşılaştırmamak. Eksik ödeme fark edilmez.
- Stopajı hesaba katmadan şahıs şirketi seçmek. Ciro büyüyünce nakit akışı sıkışır.
- Kargo bedava kampanyasını maliyetsiz sanmak. Kargo yine sizden kesilir.
Biz Ne Yapıyoruz?
- Mükellefiyet türünü ciro ve stopaj etkisine göre birlikte belirliyoruz
- Pazaryeri raporlarını satış kayıtlarıyla eşleştiriyoruz
- Komisyon, kargo ve hizmet bedelini ayrı kalemlerde izliyoruz
- İade mahsuplarını dönemsel takip ediyoruz
- Kategori bazlı kârlılık raporu kuruyoruz
İki dosyayı karşılaştırmanız gerekirse Excel Karşılaştırma aracımız hakediş raporu ile kendi kayıtlarınızı satır satır eşleştirir.
Sık Sorulan Sorular
Hakediş tutarını hasılat olarak kaydedebilir miyim?
Hayır. Bu, e-ticaret muhasebesinde en sık yapılan hatadır. Bankaya yatan net hakediş, komisyon, hizmet bedeli, kargo ve iade düzeltmeleri düşüldükten sonra kalan tutardır. Hasılat, müşterinin ödediği brüt satış bedeli üzerinden kaydedilmeli; kesintiler ayrı gider kalemleri olarak izlenmelidir. Aksi halde cironuz olduğundan düşük görünür, komisyon faturalarındaki katma değer vergisi indirim hakkınızı kaybedersiniz ve gerçek kârlılığınızı göremezsiniz.
Pazaryeri satışlarında stopaj var mı?
Şahıs şirketi ve gerçek kişi satıcılar için katma değer vergisi hariç satış tutarı üzerinden yüzde 1 oranında tevkifat uygulanır. Limited ve anonim şirketlerde bu kesinti yapılmaz. Bu fark, şahıs mı limited mi sorusunun cevabını doğrudan etkiler; ciro büyüdükçe stopajın nakit akışına etkisi belirginleşir.
Ürün iade edilince ödediğim komisyon geri gelir mi?
Doğrudan iade edilmez. İadesi onaylanan siparişin komisyonu, bir sonraki komisyon faturasından mahsup edilir. Bu nedenle komisyon faturalarını dönemsel olarak takip etmek ve hakediş raporuyla eşleştirmek gerekir. Mahsup kaydının atlanması, gider tutarınızın olduğundan yüksek görünmesine yol açar.
Komisyon faturasındaki KDV'yi indirebilir miyim?
Evet. Pazaryerinin size düzenlediği komisyon faturasındaki katma değer vergisi, katma değer vergisi beyannamenizde indirilecek katma değer vergisi olarak kullanılabilir. Bu, hakediş tutarını hasılat olarak kaydetmenin en somut zararıdır: komisyon faturası kayda alınmazsa indirim hakkı kullanılamaz.
Komisyon gideri hangi hesapta izlenmeli?
Uygulamada 653 Komisyon Giderleri hesabı kullanılabiliyor olsa da, pazaryeri komisyonu satışı gerçekleştirmek için katlanılan bir pazarlama gideridir. Bu nedenle 760 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri hesabında izlenmesi fonksiyonel yapıya daha uygundur.
Kargo bedava kampanyasında kargoyu kim öder?
Müşteriye ücretsiz kargo sunulan kampanyalarda bile taşıyıcıya ödenen bedel satıcıdan tahsil edilir ve hakedişten düşülür. Ücretsiz kargo müşteri için ücretsizdir, satıcı için değildir. Fiyatlandırma yapılırken bu maliyetin hesaba katılması gerekir.
Trendyol ve Hepsiburada komisyonu aynı mı hesaplıyor?
Hayır ve bu fark önemlidir. Bazı platformlar komisyonu katma değer vergisi hariç tutar üzerinden, bazıları katma değer vergisi dâhil satış bedeli üzerinden hesaplar. Aynı komisyon oranı, hesaplama tabanı farklı olduğu için farklı tutar doğurur. Fiyatlandırma ve kârlılık hesabı yaparken platformun hangi tabanı kullandığı netleştirilmelidir.
Kayıt Düzeninizi Birlikte Kuralım
Pazaryeri raporlarınızı doğru okuyalım, gerçek kârlılığınızı görelim.